STRAJK STUDENTÓW – MARZEC’ 1968

Polska droga do wolności

W dniu 8 marca 1968 r., w związku z narastającą cenzurą i zdjęciem przez władze komunistyczne wystawionych w Teatrze Narodowym „Dziadów’’, na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego odbył się kilkutysięczny wiec protestacyjny. 

Studenci przez aklamację wyrazili pełne poparcie dla rezolucji przyjętej przez pisarzy, solidaryzując się z nimi „w obronie kultury i swobód obywatelskich”. Pod koniec wiecu na teren Uniwersytetu wjechały autokary wypełnione „aktywem robotniczym”, Milicją i ORMO . Służby przystąpiły do bardzo brutalnego rozpędzenia protestujących, jeszcze tego samego dnia przeprowadzono aresztowania w środowisku studenckim. Wydarzenia te oburzyły środowisko akademickie. Rewolucyjna atmosfera rozszerzyła się na pozostałe warszawskie uczelnie a następie „rozlała” się po całym kraju. Do protestu dołączyły miasta: Gdańsk, Gliwice, Katowice, Kraków, Lublin, Lodź, Szczecin, Wrocław, Poznań, Radom, Białystok, Bydgoszcz, Olsztyn, Opole i Toruń. Władze od początku odrzucały możliwość dialogu i ustępstw. W dniu 28 marca odbył się ostatni wiec na  Uniwersytecie Warszawskim. Przyjęto na nim ogólnokrajową „ Deklarację Ruchu Studenckiego”, w której żądano  swobody zrzeszania się, zniesienia cenzury, wprowadzenia jawności  życia publicznego oraz przestrzegania konstytucyjnych praw obywatelskich. Protesty środowisk akademickich zostały brutalnie stłumione w całym kraju do końca marca 1968 r. Nie znalazły one większego poparcia w społeczeństwie. W całym kraju, w zakładach pracy organizowane były przymusowe masówki popierające władze i potępiające wystąpienia młodzieży. Odbywały się one pod hasłami: „ Studenci do nauki, literaci do pióra, ukarać prowodyrów”.  Po zakończeniu protestów władze przystąpiły do rozprawy z młodzieżą. Zatrzymano około 2800 osób związanych z Marcem. Większość zwolniono, 697 ukarano grzywnami  a 60 stanęło przed sądem w trybie przyspieszonym. Kilka tysięcy studentów relegowano z uczelni , wielu powołano do odbycia czynnej służby wojskowej. W wyniku Marca 1968 pojawiło się nowe, aktywne pokolenie, które doświadczyło totalitarnego ustroju komunistycznego. Uczestnicy wydarzeń  odegrali istotną rolę w przyszłych  przemianach ustrojowych w Polsce.